is / en / dk

14. Nóvember 2017

Samfélagið gerir kröfu um góða menntun barna og ungmenna og að íslenskir skólar séu í fremstu röð. Þetta er eðlileg krafa enda vitum við að góð og gegnheil menntun fyrir alla sem hér búa er fjöregg þjóðarinnar og mannauðurinn skapar verðmæti sem skila sér til baka í nýsköpun, frumkvæði, nýjum störfum og samfélagi sem gott er að búa í.  

Því veldur það vonbrigðum að þrátt fyrir mikla uppsveiflu í efnahagslífinu á síðustu árum skuli staðan vera sú að útgjöld hins opinbera til menntamála á hvern landsmann hafa dregist saman um 13.5 prósent frá því þau náðu hámarki árið 2008. Ef skoðaðar eru tölur frá Hagstofu Íslands kemur í ljós að væri sambærilegt fjármagn lagt í menntakerfið nú og árið 2008 þá vantar rúmlega 15 milljarða króna. Að því sögðu vita allir að menntakerfið var langt í frá að vera ofalið árið 2008.  

Það vantar rekstrarfé til skóla svo þeir geti hagað skólastarfi í samræmi við kröfur um að nemendur fái fyrsta flokks menntun og búi við farsæld í skólanum, og hægt sé að endurnýja nauðsynleg tæki og búnað.   

Á sama tíma hafa framlög heimila til menntamála hækkað um fimm prósent og nema nú 9,5 prósentum af heildarútgjöldum til málaflokksins. Þetta er okkur til vansa og á þessu sviði erum við miklir eftirbátar nágranna okkar á hinum Norðurlöndunum. Það á að vera keppikefli okkar að menntun og skólaganga sé nemendum og foreldrum að kostnaðarlausu frá upphafi leikskóla til loka framhaldsskóla.  

Kennarasambandið hefur vakið athygli á þessum staðreyndum og ítrekað nauðsyn þess að umfram allt þurfi að verja menntun og farsæld nemenda – það þarf að bæta í en ekki skera niður. Hið opinbera verður að skipta um kúrs og auka útgjöld til menntamála – samdráttur eða kyrrstaða í þessum málaflokki er með öllu óverjandi.  
Á komandi árum mun gæðamenntun hafa úrslitaáhrif á afkomu þeirra einstaklinga sem hér búa og þjóðarinnar í heild. Stjórnmálamenn þurfa að hafa framtíðarsýn og sýna í verki að þeir vilji veg menntakerfisins sem mestan.  

Menntun fyrir alla 
Snemma á þessu ári kynnti Evrópumiðstöð um nám án aðgreiningar og sérþarfir óháða úttekt á framkvæmd menntastefnunnar í leik-, grunn- og framhaldsskólum hérlendis. Það var löngu tímabært að fá úttekt af þessu tagi, úttekt þar sem lagt er heildstætt mat á stöðuna í íslenskum skólum og einnig lagðar fram tillögur um úrbætur.  

Kennarasambandið hefur um langt skeið bent á nauðsyn þess að endurskoða framkvæmd um menntun án aðgreiningar – með skýrari markmiðssetningu og meiri stuðningi við kennara, stjórnendur og alla þá sem koma að skólasamfélaginu. Styrkur úttektarinnar er einkum sá að hún er byggð á skoðunum og þekkingu skólafólks. Ýmsir vankantar á framkvæmd stefnunnar í skólakerfinu koma í ljós en þar er einnig fjallað um styrkleika því afar margt er vel gert í okkar skólastarfi.  

Við höfum nú gagnlegan grunn til að vinna að framgangi menntastefnunnar og það er mikilvægt að við göngum út frá styrkleikum skólakerfisins. Skipaður hefur verið stýrihópur til næstu tveggja ára sem ætlað er að fylgja niðurstöðum úttektarinnar eftir. Eitt af verkum hans er að efna til umræðu um hvaða skilning við leggjum í hugtakið menntun án aðgreiningar og hvernig best verði staðið að framkvæmd stefnunnar til framtíðar.  

Kennarasambandið hefur og mun sannarlega leggja sitt af mörkum við framgang þessa mikilvæga verkefnis. Kennarar, stjórnendur, námsráðgjafar og aðrir sem starfa í skólum bera ríka ábyrgð sem fagstétt að taka virkan þátt í umræðum um svo mikilvægt mál og hafa um leið áhrif til hagsbóta fyrir skólastarf, menntun og farsæld barna og ungmenna.  

Þurfum fleiri kennara 
Skortur á kennurum hefur verið mikið í umræðunni síðustu misseri. Við blasir að kennaraskortur er fyrirsjáanlegur í nánustu framtíð í grunn- og framhaldsskólum og mikill og viðvarandi kennaraskortur hefur verið innan leikskólans í mörg herrans ár. Það er brýnt að allir þeir aðilar sem koma að menntakerfinu leggi saman krafta sína um hvernig megi laða ungt fólk í kennaranám og um þetta þarf að vera samstarf menntamálaráðuneytis, sveitarfélaga, kennarasamtakanna og háskóla sem mennta kennara.  

Í þessu sambandi er ekki hægt að horfa fram hjá því að gera þarf laun kennara samkeppnishæf við laun annarra háskólamenntaðra sérfræðinga, og stórbæta starfsaðstæður kennara og skólastjórnenda til að þróa menntun og skólastarf til hagsbóta fyrir nemendur og samfélagið. Starfsaðstæður í skólum landsins eru það alvarlegar að fjöldi kennara brennur upp og upplifir kulnun í starfi, við svo verður ekki búið, þetta þarf að laga og það strax.  

Ég kalla eftir því að nýkjörnir alþingismenn snúi nú bökum saman og leggi áherslu á skólamál og vinni að því að finna lausnir á þeim vanda sem við blasir í skóla- og menntamálum landsmanna. 
 

Þórður Árni Hjaltested, formaður Kennarasambands Íslands

Grein Þórðar birtist í Skólavörðunni, 2. tbl. 2017.


 

Tengt efni